ମହାକାଶ ରହସ୍ୟ: କିଭଳି ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି ତାରା? ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ମିଳିଲା ବଡ଼ ସୂଚନା

ଆମର ଆକାଶଗଙ୍ଗା ବା ମିଲ୍କି-ୱେ (Milky Way) ମଧ୍ୟରେ କିଭଳି ନୂଆ ତାରାମାନେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି, ସେ ବିଷୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ପାଇଛନ୍ତି। ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମହାକାଶରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ 'ଆଣବିକ ବାଦଲ' (Molecular Clouds) ଗୁଡ଼ିକର ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଏହାର ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ କଙ୍କାଳ ସଦୃଶ ଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ହିଁ ନୂଆ ତାରା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। 

ତିନୋଟି ଶକ୍ତିର ଲଢ଼େଇ

ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ମହାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି (Gravity) ବାଦଲଗୁଡ଼ିକୁ ଭିତରକୁ ଟାଣି ତାରା ତିଆରି କରେ। ଅନ୍ୟପଟେ ବାଦଲ ଭିତରେ ଥିବା ଚାପ ଏହାକୁ ବାହାରକୁ ଠେଲିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଟଣାଓଟରା ମଧ୍ୟରେ 'ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି' ଏକ ଗୁପ୍ତ ଖେଳାଳି ଭାବେ କାମ କରେ। ନିକଟରେ ଭାରତର ନୈନିତାଲସ୍ଥିତ ଏରିଜ୍ (ARIES) ଏବଂ ଆସାମ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଗବେଷକମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।

କିଭଳି ହେଲା ଏହି ପରୀକ୍ଷା?

ମହାକାଶରେ ଥିବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଟେ। ଏହାକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏରିଜ୍ ଟେଲିସ୍କୋପ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୂରରେ ଥିବା ତାରାମାନଙ୍କର ଆଲୋକକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆଲୋକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜେଇ ହୋଇ ରହିଥିବା ଧୂଳିକଣା ଦେଇ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ଏହାକୁ 'ପୋଲାରାଇଜେସନ' କୁହାଯାଏ। ଏହି ଆଲୋକକୁ ମାପି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ନକ୍ସା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। 

ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବାଦଲର କାହାଣୀ

ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ L1604 ଏବଂ L121 ନାମକ ଦୁଇଟି ଆଣବିକ ବାଦଲକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି।

• L1604 ବାଦଲ: ଏହା ଆମଠାରୁ ବହୁତ ଦୂରରେ ଅଛି। ଏହା ବହୁତ ଘନ ଏବଂ ଏଥିରେ ଅନେକ ନୂଆ ତାରା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
• L121 ବାଦଲ: ଏହା ଆମର ପାଖାପାଖି ଅଛି। ଏହାର ଘନତ୍ୱ କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ବହୁତ ଅଧିକ। ଏଠାରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବହୁତ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଭାବେ ରହିଛି।

ତାରା ସୃଷ୍ଟିରେ ବାଧା

ଏହି ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ, ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ଏହା ବାଦଲକୁ ମହାକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି। ଯଦି ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଗାଲାକ୍ସିର ସମସ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ତାରା ପାଲଟି ଯାଇଥାନ୍ତା। ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଧିମା କରିଦିଏ, ଯାହାଫଳରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଧୀରେ ଧୀରେ ତାରାମାନେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି।
ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ମହାକାଶର ରହସ୍ୟ ବୁଝିବାରେ ଏକ ନୂଆ ବାଟ ଦେଖାଇଛି। ଏବେ L1604 ଏବଂ L121 କେବଳ ମହାକାଶର କଳା ଦାଗ ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରୟୋଗଶାଳା ପାଲଟିଛନ୍ତି।